مقاله آموزشی کشاورزی زیستی

کشاورزی زیستی چیست؟کشاورزی زیستی یکی از نظام های بسیارکهن کشاورزی است که بشر از سال های گذشته با آن آشنا بوده است، اما رشد سریع جوامع انسانی،…

فروش خدمات باغبانی معلمی
کشاورزی زیستی چیست؟کشاورزی زیستی یکی از نظام های بسیارکهن کشاورزی است که بشر از سال های گذشته با آن آشنا بوده است، اما رشد سریع جوامع انسانی،…

کشاورزی زیستی چیست؟

کشاورزی زیستی یکی از نظام های بسیارکهن کشاورزی است که بشر از سال های گذشته با آن آشنا بوده است، اما رشد سریع جوامع انسانی، افزایش فرهنگ مصرف و عدم تعادل میان تولید و مصرف، باعث شد کشاورزی صنعتی جایگزین کشاورزی سنتی شود. استفاده از فناوری هایی همانند تولید و کشت گسترده ی ارقام پرمحصول گونه های زراعی، باغی، ترویج و استفاده از انواع کودها و سموم شیمیایی، نقش مهمی در افزایش تولیدات کشاورزی ایفا کرد؛ هم چنین مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی از فن آوری های جدید بشر در سه دهه ی اخیر می باشد که انقلاب بزرگی را در امر افزایش تولیدات کشاورزی به وجود آورده است؛ در نتیجه ی به کارگیری فن آوری های در پیش گفته شده، کشاورزی سنتی تغییر یافته و به شکل مدرن و صنعتی درآمد.

گفتنی ست سیستم کشاورزی ارگانیک درطول دو دهه ی اخیر به طور فزاینده ای مورد توجه قرار گرفته ا ست؛ بسیاری از کارشناسان این سازوکار را پاسخی برای برطرف کردن مشکلات کنونی کشاورزی در دنیا می دانند، به شیوه ای که از منظر حفاظت محیط زیست، منابع تجدید ناپذیر، بهبود کیفیت مواد غذایی، کاهش تولید فرآورده های مازاد و غیرضروری و جهت گیری بخش کشاورزی به سوی نیازهای بازار موثر است.

کشاورزی ارگانیک به طورکامل متکی برحفظ تعادل اکولوژیک و تقویت فرآیندهای بیولوژیکی تا حدمطلوب آنهاست، ازسویی حفظ ساختمان خاک و میکروارگانیسم ها و حشرات در این سیستم لازم و ضروری می باشد، به دلیل خودداری از مصرف نهاده های شیمیایی و مصرف اندک یا عدم مصرف نهاده های خارجی در این سیستم فشار چندانی بر منابع محدود زمینی وارد نمی شود.

امروزه مواد زیان آور و آثار بقایای سموم و آفت کش ها در مواد غذایی و آلودگی آب های زیرزمینی به نیترات بسیار مورد توجه عموم قرار گرفته است.

اکثر مردم بر اساس الگوی غذایی روزانه خود مقادیر قابل توجهی از باقیمانده ی آفت کش ها و سموم دیگر را مصرف می کنند که در طولانی مدت باعث بروز مشکلات مهمی برای مصرف کنندگان این محصولات خواهد شد. شایان ذکر است به دلیل ویژگی های مثبت سیستم ارگانیک و محصولات این روش کشاورزی در مقایسه با سایر محصولات، (برای نمونه ماده ی خشــک و محتوای پروتئــین بیــشتر، طعم بهتر و کیفیت مطــلوب تر محصـولات تولید شده به شیوه ی ارگانیک) این نوع از کشاورزی محبوبیت بسیاری در جوامع کسب کرده است.

افزایش میزان تقاضا برای محصولات کشاورزی زیستی از سوی مصرف کنندگان منجر به پیدایی بازارهای جدیدی برای فروش این محصولات شده است.

درحال حاضر در بسیاری از کشورهای جهان کشاورزی ارگانیک درحال اجرا بوده و مناطق تحت مدیریت ارگانیک و بازار صادراتی این محصولات درحال افزایش است؛ این درحالی ست که کشورما با توجه به شرایط مناسب و نیروی کار فراوان حرکت قابل توجهی برای برنامه ریزی، هدایت و حمایت از این روش تولید نداشته و کشاورزان از این مزیت مناسب و کل جامعه از موقعیت بهبود تغذیه، بهداشت و محیط زندگی خود محروم مانده اند.

تعریف کشاورزی زیستی در کشورهای گوناگون متفاوت است، اما این تعاریف دارای وجه اشتراکی عبارت از مصرف به شدت محدود کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات نباتی در تولید محصولات کشاورزی (Gary Gardner,۱۹۹۶)، تعامل سازگار فعالیت های انسانی با چرخه ی طبیعت و استفاده ی متعادل و منطقی از آن هستند، گفتنی ست این امر منجر به ایجاد تعادل پایدار در منابع پایه آب و خاک خواهد شد(نیکبخت، ۱۳۸۲).

در کشاورزی زیستی با استفاده ی مناسب از منابع تجدیدپذیر امکان و توان تولید مقادیر قابل قبولی از محصولات زراعی، دامی و مواد غذایی مورد نیاز انسان و هم چنین شرایطی همانند مصونیت در برابر آفات و بیماری ها برای گیاهان و دام ها فراهم می شود. بنابراین، هدف پایداری در درون مفهوم کشاورزی زیستی نهفته است و یکی از عوامل اصلی تعیین کننده در پذیرش یا اعمال روش های تولیدی ویژه است(دهقانیان و همکاران، ۱۳۷۵)

 اهداف کشاورزی زیستی

کشاورزی زیستی سازوکاری شناخته شده برای تولید محصولات کشاورزی و دامی است که بهداشت اکوسیستم های کشاورزی را هم زمان با تولید غذای سالم ارتقاء می دهد. گفتنی ست این نوع از کشاورزی از کشت منظم و عملیات بیولوژیکی برای کنترل علف های هرز و آفات، پیدایی خاکی حاصل خیز، بالا بردن چرخه های بیولوژیکی و افزایش تنوع زیستی استفاده می کند.

در واقع هدف کشاورزی ارگانیک ایجاد سیستم های تولید کشاورزی یکپارچه ی نظام یافته و انسانی است که تضادی با منافع محیطی و اقتصادی ندارد. در این نوع کشاورزی علاوه بر آن که آسیب چندانی به منابع تجدیدپذیر مورد بهره برداری توسط بخش کشاورزی وارد نمی شود امکان و توان تولید مقادیر قابل توجهی از محصولات زراعی، باغی، دامی و مواد غذایی موردنیاز انسان و هم چنین شرایطی همانند مصونیت در برابر آفات و بیماری ها برای گیاهان و دام ها را فراهم می کند؛ بنابراین هدف پایداری درون مفهوم کشاورزی ارگانیک نهفته است و یکی از عوامل اصلی تعیین کننده در پذیرش یا اعمال روش های تولیدی ویژه است.

واژه ی «پایدار» در مفهوم گسترده بر حفظ منابع تجدید پذیر(خاک، انرژی، کانی ها) و موضوعات زیست محیطی و پایداری اجتماعی اهمیت بسیاری قائل می شود.

واژه ی «ارگانیک» بهترین مفهومی است که علاوه بر اشاره به نوع نهاده های استفاده شده، به مزرعه به عنوان موجودی زنده ای واحد و منسجمی می نگرد که تمامی اجزاء تشکیل دهنده ی آن یعنی خاک، کانی ها، مواد آلی، میکرو ارگانیسم ها، آفات، گیاهان، حیوانات و انسان بر یکدیگر اثر متقابل دارند.

در بسیاری از کشورهای اروپایی کشاورزی ارگانیک به عنوان کشاورزی اکولوژیک شناخته شده است که در این نوع از کشاورزی مطرح می شود مدیریت و کنترل اکوسیستم را می توان جایگزین مصرف نهاده های خارجی کرد.

سیستم های تولید محصولات ارگانیک بر فعالیت مدیریت دانش پایه، منابع داخل مزرعه و کار با طبیعت تاکید دارند برای نمونه تناوب محصولات از خطر شیوع آفات جلوگیری می کند و منجر به کاهش نیاز به کنترل آفات می شود.

سیستم های تولید محصولات زیستی برای دستیابی به اهداف زیر طراحی می شوند:

به حداکثر رساندن فعالیت بیولوژیکی خاک

 سالم نگه داشتن خاک در بلندمدت با به حداقل رساندن فرسایش خاک

 پرورش دام با شرایط زندگی مطلوب از نظر بهداشت و سلامت

 بازیافت مواد اصلی گیاهی و حیوانی، بازگشت مواد غذایی به زمین و به حداقل رساندن استفاده از منابع غیرقابل تجدید

 ارتقاء تعهد محیطی جهت استفاده از زمین، آب، هوا و به حداقل رسانیدن آلودگی کشاورزی

 تولید غذا با کیفیت و کمیت کافی

ایجاد هماهنگی میان تولید محصولات کشاورزی و دامی

 فراهم شدن شرایط زندگی مناسب برای تمام تولیدکنندگان محصولات زیستی به منظور حفظ سلامتی کشاورزان، توسط ایجاد اکوسیستم سالم

 تولید غذای سالم و متنوع

 تولید منسوجات بادوام و با کیفیت

 حفظ تنوع ژنتیکی سیستم های تولید و محیط های اطراف آن ها شامل حفاظت از محیط زندگی گیاهان و حیات وحش

 ایجاد بهره برداری سالم از آب ها و حفاظت از منابع آبی و گونه های زیستی درون آن ها

 افزایش درآمد کشاورزان در مناطق کم بازده و کاهش هزینه های تولید(Willler and yussefi, ۲۰۰۴)

کشاورزان ارگانیک باید مهارت های خود را در مدیریت مزرعه، دسترسی به مزارع به عنوان سیستم های سالم و استفاده از واریته های گوناگون جهت استفاده ی بیشتر از منابع برای برطرف کردن مشکلات پیش روی خود توسعه دهند.

برای نمونه یک کشاورز ارگانیک در ابتدا سعی می کند با به کارگیری تناوب محصولات زراعی، محصولات پوششی و ساخت مواد ارگانیک از پیدایی آفات گیاهی پیشگیری کند، پس از آن از ارگانیسم های سودمند مانند حشرات، پرندگان، شب پره ها و دوزیستان برای بهبود و مدیریت محل زیست آنها استفاده کرده و در نهایت ممکن است از یک آفت کش بیولوژیکی یا بوتانیکی (نه یک آفت کش سنتز شده) برای نابودی آفات موجود بهره گیرد.

کشاورزانی که محصول زیستی تولید می کنند تا آنجا که ممکن است از منابع داخل مزرعه استفاده می کنند؛ برای نمونه این کشاورزان از کودهای دامی و شخم زمین های زیر کاشت محصولات لگومینوز(دولپه ای ها) برای ساخت ازت در خاک استفاده می کنند. در کشاورزی ارگانیک روش های کنترل علف های هرز شامل کاشت مکانیکی، تناوب محصولات زراعی، استفاده از اصلاح خاک و کشت محصولات گیاهی به منظور ایجاد کود سبز می باشد.

در این سیستم دام های ارگانیک از علوفه ای که به طور ارگانیک تولید شده مصرف می کنند و کشاورزان بهداشت حیوانات را به واسطه ی موادغذایی سالم، تناوب چراگاه، آغل های مناسب، پایین آوردن استرس و روش های دقیق بهداشتی پیشگیری کننده بهبود می بخشند.

 کلمه ی زیستی به زبان های گوناگون

لازم به توضیح است کلمه ی زیستی در زبان های گوناگون دارای تفاوت هایی ست؛ برای نمونه این کلمه در زبان انگلیسی Organic، آلمانی Ecologico، اسپانیولی Biologique، فرانسهOkologisk، دانمارکی Biologisch، هلندی Okologisch، سوئدی Ekologisk، ایتالیایی Biologico و به زبان فارسی زیستی، طبیعی، ارگانیک نام دارد.

ویژگی های کشاورزی زیستی

با توجه به مواردی که در قبل به آن پرداخته شد ویژگی های عمده ی کشاورزی ارگانیک را می توان به صورت زیر عنوان کرد:

حفظ حاصل خیزی خاک در دراز مدت از طریق نگهداری مقدار موادآلی آن در حدمطلوب و بهبود فعالیت بیولوژیکی خاک و استفاده مناسب از روش های مکانیکی.

 تهیه مواد غذایی موردنیاز گیاه زراعی با استفاده از منابع غذایی غیرمحلول که توسط فعالیت میکروارگانیسم های خاک در دسترس گیاه قرار می گیرند.

 خودکفا کردن خاک از نظر ازت با استفاده از کشت بقولات و تثبیت بیولوژیکی ازت و بازیافت موثر مواد آلی از جمله بقایای گیاهان زراعی و ضایعات دامی.

 کنترل علف های هرز، بیماری ها و آفات با تاکید عمده بر استفاده از روش هایی چون تناوب زراعی، به کارگیری دشمنان طبیعی، تله گذاری تنوع کودهای آلی، واریته های مقاوم و زودرس و مداخله ی بیولوژیکی .

 اعمال روش های جامع مدیریت دام با توجه کامل به سازگاری های تکاملی آنها، نیازهای رفتاری و تامین نیازهای دام از لحاظ نوع تغذیه، محل اسکان، وضعیت بهداشتی، زاد و ولد و پرورش نوزادان.

توجه دقیق به تاثیر سیستم زراعی بر محیط زیست در مقیاس وسیع تر و حفاظت از حیات وحش و زیستگاه های طبیعی.

۷) در تولید محصولات زراعی و باغی زیستی باید از مواد طبیعی نظیر کمپوست و کودهای آلی برای تقویت خاک و گیاه استفاده شود؛ ازسوی دیگر در تولید گوشت و محصولات لبنی، باید تغذیه ی حیوانات با محصولات کاملاً طبیعی انجام شود.

 در مبارزه با علف های هرز از وجین دستی، مالچ، شخم و سایر روش های غیر شیمیایی استفاده می شود.

 برخی از محصولات کشاورزی زیستی از نظر شکل، رنگ و اندازه بازارپسند نبوده و قیمت آنها به علت بالا بودن هزینه های عملیات کشاورزی زیستی و قوانین مربوط به استانداردهای بین المللی، بیشتر از تولیدات محصولات توسط سایر روش های کشاورزی است.

 مزرعه باید به شیوه ای مدیریت شود که حداکثر استفاده از مواد غذایی به عمل آید و کمترین ضایعات را داشته باشد، این اصل همراه با پرورش آبزیان و سیستم های گردش آب قابل دستیابی است.

 تمامی تاسیسات آب رسانی که در تماس مستقیم با آب هستند باید فاقد سرب، مواد عقیم کننده و مضر برای حیوانات، انسان و محیط زیست باشد.

 اهمیت کشاورزی زیستی

در دهه های اخیر همراه با گسترش تکنولوژی تولید، مصرف جهانی موادشیمیایی به ویژه در کشورهای در حال توسعه رشد چشمگیری داشته است؛ به نحوی که از دهه ی ۱۹۴۰ تا اوایل دهه ی ۱۹۸۰ تولید موادشیمیایی گوناگون ۳۴۰ برابر شده و میلیاردها تن موادی که تا آن زمان وجود نداشته یکباره در محیط آزاد شدند.

آفت کش های شیمیایی از مواد سنتزی هستند که در تولید مواد غذایی مورد استفاده قرار می گیرند و اثرات سوء انکارناپذیری بر سلامت مصرف کننده، تولید کننده و محیط زیست باقی می گذارند.

از میان آلاینده های گوناگون غذایی آفت کش ها یکی از مهمترین آنهاست، این مواد نه تنها میکروارگانیسم های خاک را از بین می برند و باقیمانده ی سم را برروی موادغذایی باقی می گذارند بلکه باعث از هم پاشیدن اکوسیستم طبیعی اطراف مزرعه و از هم گسیختگی زنجیره های غذایی، تضعیف سیستم های ایمنی یا اغتشاش در پیامدهایی که اکثر میکروارگانیسم ها با یکدیگر مبادله می کنند و به خطر افتادن سلامت کشاورزان و مصرف کنندگان می شود.

مطالعات گوناگون آزمایشگاهی و اپیدمیولوژیک درچندین دهه ارتباط میان انواع آفت کش ها و بروز بیماری هایی همانند انواع حساسیت ها، مسمومیت غذایی و سرطان هایی همانند لنف، پانکراس، سینه، روده، پروستات، تیروئید و ... را در انسان نشان داده است؛ برای نمونه در دهه ی ۱۹۵۰ شانس ابتلا به سرطان سینه در زنان آمریکایی در طول دوره ی زندگی ۱ به ۲۰ بوده است اما امروزه خطر ابتلا دو برابر شده و نسبتی برابر ۱به ۸ دارد؛ در این رابطه نتایج مطالعه ی صورت گرفته بر روی زنان مبتلا، بیانگر بالابودن سطح آفت کش ها در عضو سرطانی بیمار در مقایسه با افراد سالم است.

متاسفانه می توان اظهارداشت بسیاری از سمومی که در طی سال ها معلوم شده عامل بروز بیماری های گوناگونی از جمله سرطان در انسان هستند هم چنان مورد استفاده کشاورزان قرار می گیرند؛ برای نمونه در سال ۱۹۹۰ طرح ملی سم شناسی آمریکا اعلام کرد که ۲۴ نوع از ۵۱ آفت کش شناخته شده که عامل سرطان در حیوانات آزمایشگاهی هستند هم چنان مورد استفاده قرار می گیرند، هم چنین تا سال ۱۹۹۷ هشت نوع از ۲۶ آفت کشی که توسط آژانس بین المللی تحقیقات سرطان تحت عنوان شاهد کافی برای ایجاد سرطان بیان شده اند هم اکنون توسط کشاورزان نیز برای استفاده در تولید محصولات کشاورزی درخواست می شوند.

شنیده ها حاکی از آن است که اکثر مردم بر اساس الگوی غذایی خود روزانه مقادیر قابل توجهی از باقیمانده ی آفت کش ها و سموم دیگر را مصرف می کنند که در طولانی مدت باعث بروز مشکلات مهمی برای مصرف کنندگان این محصولات می شود.

در چند سال اخیر با توجه به نگرانی از وجود مواد زیان آور در محصولات غذایی و خصوصیات بارز سیستم های ارگانیک و نکات مثبت این روش در مقایسه با کشاورزی مدرن، این نوع کشاورزی رایج شده است.

کشاورزی ارگانیک برحفظ تعادل اکولوژیکی و تقویت فرآیندهای بیولوژیکی تا حد مطلوب تاکید دارد و اجرای آن باعث پایداری و توانایی اکوسیستم های زراعی در حفظ تولیدات، تولید ثابت با درنظرگرفتن شرایط محیطی، اقتصادی و مدیریتی معین، افزایش کاربری نیروهای انسانی و .... می شود.

امروزه مساله ی اثرسمیت بقایای سموم و آفت کش ها در موادغذایی و عاری بودن محصولات ارگانیک از مواد شیمیایی مضر، بقایای آفت کش ها و فلزات سنگین بسیار موردتوجه قرارگرفته است. در این سیستم کشاورزی به دلیل خودداری از مصرف نهاده های شیمیایی که با صرف انرژی بسیار از منابع محدود به دست آمده اند و هم چنین به دلیل مصرف اندک یا عدم مصرف نهاده های خارجی اجرای این سیستم فشار چندانی را بر منابع محدود زمینی وارد نمی کنند.

با آموزش صحیح تولیدکنندگان و مصرف کنندگان و آگاه کردن آنها از خطرات باقیمانده ی سموم آفت کش ها برروی سلامتی و معرفی محصولات ارگانیک به عنوان مواد غذایی عاری ازباقیمانده ی آفت کش ها و مواد شیمیایی، طعم خوب، محتوای ویتامین و ماده ی خشک بیشتری که این محصولات نسبت به محصولات معمولی دارا هستند می توان این محصولات را در الگو و سبد غذایی اکثر مردم جای داد و ایمنی و سلامت جامعه را تضمین کرد.

▪ منابع
۱. آمارنامه کشاورزی.۱۳۸۰. اداره کل آمار و اطلاعات. وزارت جهادکشاورزی .
۲. دهقان، مهدی . ۱۳۸۱. تهیه، تدارک و توزیع نهاده های کشاورزی (کود، سم، بذرونهال و..) طی سالهای ۸۳ ۱۳۷۹.شرکت خدمات حمایتی کشاورزی .
۳. دهقانیان،سیاوش ، کوچکی،عوض وکلاهی اهری،علی .۱۳۷۵. اقتصاد اکولوژیک و اقتصاد کشاورزی ارگانیک . ۲۱۹ صفحه .
۴. کوچکی،عوض ، نخ فروش، علیرضا و ظریف کتابی، حامد.۱۳۷۶. کشاورزی ارگانیک . انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد . ۳۳۱ صفحه .
۵. گزارشات کمیته محصولات ارگانیک ، شرکت خدمات حمایتی کشاورزی، سازمان حفظ نباتات و مصوبات شورای اقتصاد
▪ منابع فارسی
۶. نیکبخت، پ و پژمان، ح (۱۳۸۲). تولیدات زیستی کشاورزی رویکردی جدید در برنامه امنیت غذایی جهان. نهاده، شماره نهم، آذر ماه ۱۳۸۲.
۷. Gary Gardner, Vital (۱۹۹۶). جهان کود شیمیائی و سموم دفع آفات نباتی را کنار می گذارد. ترجمه دکتر حمید طراوتی، انتشارات تکنولوژی جهانی و هنر ایرانی.
۸. بی نام (۱۳۸۱). کشاورزی زیستی؛ زمینه ها، اهداف و اثرات آن. ماهنامه پیام جهاد کشاورزی، سال اول/ شماره دهم/ آبان ۱۳۸۱.
۹. دهقانیان و همکاران (۱۳۷۵). اقتصاد اکولوژیک و اقتصاد کشاورزی زیستی. انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، موسسه چاپ دانشگاه فردوسی مشهد. تابستان ۱۳۷۳.
۱۰. شکوری، م(۱۳۸۳). آبزی پروری ارگانیک. پایگاه اطلاع رسانی شیلات ایران.
▪ منابع خارجی
۱Epstein, Samuel, ۲۰۰۰, Pesticides and Cancer, University of Illinois
۲Ferguson, James J, ۲۰۰۴, USDA organic certification, University of Florida
۳Kuepper,George, ۲۰۰۲, Organic farm certification &The national organic program, ATTRA
۴Soloman, Gina, ۲۰۰۲, Pesticides and human health, Resource for health professional
۵Sooby, Jane and Balten Perger, David, ۱۹۹۶,Organic certification in Nebraska
۶Willer, Helga and Yussefi , Minou,۲۰۰۱ ۲۰۰۳, Organic agriculture world wide(statistics and future prospects)
۷Willer, Helga and Yussefi, Minou, ۲۰۰۴, Global organic farming and organic markets (program)
۸Willer, Helga and Yussefi, Minou, ۲۰۰۴, The world of organic agriculture (statistics and trends)
۹http://www.usda.gov
۱۰Willler.H & Yussefi.m (۲۰۰۴). The World of Organic Agriculture – Statistics and Emerging Trends –۲۰۰۴
۱۱Gardner, Gary. "Shrinking Fields: Cropland Loss in a World of Eight Billion." World Watch Paper ۱۳۱. Washington DC, Worldwatch Institute, July ۱۹۹۶
۱۲http://www.fao.org
۱۳www.ifoam.org/fao/codex_content.html. GUIDELINES FOR THE PRODUCTION, PROCESSING, LABELLING AND MARKETING OF ORGANICALLY PRODUCED FOODS . (GL ۳۲ – ۱۹۹۹, Rev. ۱ – ۲۰۰۱).
۱۴Anonymous, ۲۰۰۱. Bio– Gro, New Zealand Organic Standards, Module ۴.۷ Aquaculture Production Standard ,Gov. of New Zealand.
۱۵Brister, D.J. and Kapuscinski, A.R. ۲۰۰۲. National Organic Aquaculture Workshop. June ۲۳ ۲۴, ۲۰۰۰. Institute for Social Economic and Ecological Sustainability, University of Minnesota .PP:۷۸ ۱۲.
۱۶Scialabba, N. H. and Hattam, C. (editors) ۲۰۰۲. Organic Agriculture, Environment and Food Security. FAO, Rome. Shakouri, M. ۲۰۰۳. Status of Aquaculture in Iran, Country Report submitted to RECOFI Technical Meeting, ۱۶ –۱۸ Feb. ۲۰۰۳, Kuwait.
۱۷Yussofi, M. and Willer, H. ۲۰۰۳. The world Organic Agriculture ۲۰۰۳ ,IFOAM
    

بازدید : 635 شنبه 23 آبان 1394 زمان : 3:0
آمار سایت
  • کل مطالب : 491
  • افراد آنلاین : 3
  • آی پی امروز : 208
  • آی پی دیروز : 264
  • بازدید امروز : 2,482
  • باردید دیروز : 892
  • گوگل امروز : 91
  • گوگل دیروز : 105
  • بازدید هفته : 5,404
  • بازدید ماه : 41,852
  • بازدید سال : 659,121
  • بازدید کلی : 1,022,287